Pages Menu
TwitterFacebook
Categories Menu

บัญชียาจากสมุนไพร

บัญชียาจากสมุนไพร
ปรับปรุงล่าสุดตาม ประกาศคณะกรรมการพัฒนาระบบยาแห่ง ชาติ เรื่อง บัญชียาหลักแห่ง ชาติ (ฉบับที่
4) พ.ศ. 2554 ณ วันที่ 25 พฤษภาคม พ.ศ. 2554
สารบัญ
1. ยาแผนไทยหรือยาแผนโบราณ
1.1 ยารักษากลุ่มอาการทางระบบไหลเวียนโลหิต (แก้ลม)
1.2 ยารักษากลุ่มอาการทางระบบทางเดินอาหาร
1.2.1 กลุ่มยาขับลม บรรเทาอาการท้องอืด ท้องเฟ้อ
1.2.2 กลุ่มยาบรรเทาอาการท้องผูก
1.2.3 กลุ่มยาบรรเทาอาการแก้ท้องเสีย
1.2.4 กลุ่มยาบรรเทาริดสีดวงทวารหนัก
1.3 ยารักษากลุ่มอาการทางสูติศาสตร์-นรีเวชวิทยา
1.4 ยาแก้ไข้
1.5 ยารักษากลุ่มอาการของระบบทางเดินหายใจ
1.5.1 ยาบรรเทาอาการไอ
1.5.2 ยาบรรเทาอาการหวัด
1.6 ยาบำรุงโลหิต
1.7 ยารักษากลุ่มอาการทางกล้ามเนื้อ และกระดูก
1.7.1 ยารักษากลุ่มอาการทางกล้ามเนื้อ และกระดูกสำหรับรับประทาน
1.7.2 ยารักษากลุ่มอาการทางกล้ามเนื้อและกระดูกสำหรับใช้ ภายนอก
1.8 ยาบำรุงธาตุ ปรับธาตุ
1
2. ยาพัฒนาจากสมุนไพร
2.1 ยารักษากลุ่มอาการของระบบทางเดินอาหาร
2.2 ยารักษากลุ่มอาการของระบบทางเดินหายใจ
2.3 ยารักษากลุ่มอาการทางระบบผิวหนัง
2.4 ยารักษากลุ่มอาการทางกล้ามเนื้อ และกระดูก
2.4.1 ยารักษากลุ่มอาการทางกล้ามเนื้อ และกระดูกสำหรับรับประทาน
2.4.2 ยารักษากลุ่มอาการทางกล้ามเนื้อและกระดูกสำหรับใช้ ภายนอก
2.5 ยารักษากลุ่มอาการทางระบบทางเดินปัสสาวะ
2.6 ยาแก้ไข้ แก้ร้อนใน
2.7 ยาถอนพิษ เบื่อเมา
2.8 ยาลดความอยากบุหรี่
1. ยาแผนไทยหรือยาแผนโบราณ
2
1. ยาแผนไทยหรือยาแผนโบราณ
1.1 ยารักษากลุ่มอาการทางระบบไหลเวียนโลหิต (แก้ลม)
1. ยาหอมทิพโอสถ
ยาผง ยาเม็ด ยาผง (รพ.) ยาเม็ด (รพ.)
สูตรตำรับ
ในผงยา 142 กรัม ประกอบด้วย
1. ดอกพิกุล ดอกบุนนาค ดอกสารภี ดอกมะลิ เกสรบัวหลวง ดอกกระดังงา ดอกจำปา
ดอกบัวจงกลนีหัวแห้วไทย กระจับ แก่นฝาง แก่นจันทน์แดง แก่นจันทน์ขาว แก่นจันทน์เทศ
กฤษณา เปลือกชะลูด เปลือกอบเชย เปลือกสมุลแว้ ง แก่นสนเทศ เหง้าว่านน้ำ เหง้ากระชาย
หัวเปราะหอม ดอกคำไทย รากชะเอมเทศ แก่นสุรามฤต ลำต้นข่าต้น ลูกจันทน์ ดอกจันทน์
หนักสิ่งละ 4 กรัม
2. โกฐสอ โกฐเขมา โกฐหัวบัว โกฐเชียง โกฐจุฬาลัมพา โกฐกระดูก โกฐก้านพร้าว โกฐพุงปลา
โกฐชฎามังสี หนักสิ่งละ 2 กรัม
3. เทียนดำ เทียนแดง เทียนขาว เทียนข้าวเปลือก เทียนตาตั๊กแตน เทียนเยาวพาณี
เทียนสัตตบุษย์ เทียนเกล็ดหอย เทียนตากบ หนักสิ่งละ 1 กรัม
4. พิมเสน หนัก 2 กรัม การบูร หนัก 1 กรัม
คำแนะนำ
แก้ลมวิงเวียน
ขนาดและวิธีใช้
ชนิดผง
รับประทานครั้งละ 1 – 1.4 กรัม ละลายน้ำกระสายยา เมื่อมีอาการ ทุก 3 – 4 ชั่วโมง
ไม่ควรเกินวันละ 3 ครั้ง
น้ำกระสายยาที่ใช้
น้ำดอกไม้หรือน้ำสุก
3
ชนิดเม็ด
รับประทานครั้งละ 1 – 1.4 กรัม เมื่อมีอาการ ทุก 3 – 4 ชั่วโมง ไม่ควรเกินวันละ 3 ครั้ง
คำเตือน
- ควรระวังการรับประทานร่วมกับยาในกลุ่มสารกันเลือดเป็นลิ่ม (anticoagulant)
และยาต้านการจับตัวของเกล็ดเลือด (antiplatelets)
- ควรระวังการใช้ยาอย่างต่อเนื่อง โดยเฉพาะอย่างยิ่งในผู้ป่วยที่มีความผิดปกติของตับ ไต
เนื่องจากอาจเกิดการสะสมของการบูรและเกิดพิษได้
- ควรระวังการใช้ ยาในผู้ป่วยที่แพ้ ละอองเกสรดอกไม้
2. ยาหอมเทพจิตร
ยาผง ยาเม็ด ยาผง (รพ.) ยาเม็ด (รพ.)
สูตรตำรับ
ในผงยา 366 กรัม ประกอบด้วย
1. ดอกพิกุล ดอกบุนนาค ดอกสารภี เกสรบัวหลวง ดอกบัวขม ดอกบัวเผื่อน หนักสิ่งละ 4 กรัม
ดอกมะลิ หนัก 183 กรัม
2. ผิวมะกรูด ผิวมะงั่ว ผิวมะนาว ผิวส้มตรังกานหู รือส้มจุก ผิวส้มจีน ผิวส้มโอ
ผิวส้มเขียวหวาน หนักสิ่งละ 4 กรัม ผิวส้มซ่า หนัก 28 กรัม
3. โกฐสอ โกฐเขมา โกฐหัวบัว โกฐเชียง โกฐจุฬาลัมพา โกฐกระดูก โกฐก้านพร้าว โกฐพุงปลา
โกฐชฎามังสี หนักสิ่งละ 4 กรัม
4. เทียนดำ เทียนแดง เทียนขาว เทียนข้าวเปลือก เทียนตาตั๊กแตน เทียนเยาวพาณี
เทียนสัตตบุษย์ เทียนเกล็ดหอย เทียนตากบ หนักสิ่งละ 4 กรัม
5. ลูกจันทน์ ดอกจันทน์ ลูกกระวาน ดอกกานพลู แก่นจันทน์แดง แก่นจันทน์ขาวหรือ
แก่นจันทน์ชะมด กฤษณา กระลำพัก ขอนดอก เปลือกชะลูด เปลือกอบเชย หัวเปราะหอม
รากแฝกหอม หนักสิ่งละ 2 กรัม
6. พิมเสน หนัก 4 กรัม การบูร หนัก 1 กรัม
4
คำแนะนำ
แก้ลมกองละเอียด ได้แก่ อาการหน้ามืด ตาลาย สวิงสวาย (อาการที่รู้สึกใจหวิววิงเวียน
คลื่นไส้ ตาพร่าจะเป็นลม) ใจสั่น และบำรุงดวงจิตให้ชุ่มชื่น
ขนาดและวิธีใช้
ชนิดผง
รับประทานครั้งละ 1 – 1.4 กรัม ละลายน้ำสุก เมื่อมีอาการ ทุก 3 – 4 ชั่วโมง ไม่ควรเกินวันละ
3 ครั้ง
ชนิดเม็ด
รับประทานครั้งละ 1 – 1.4 กรัม เมื่อมีอาการ ทุก 3 – 4 ชั่วโมง ไม่ควรเกินวันละ 3 ครั้ง
คำเตือน
- ควรระวังการรับประทานร่วมกับยาในกลุ่มสารกันเลือดเป็นลิ่ม (anticoagulant)
และยาต้านการจับตัวของเกล็ดเลือด (antiplatelets)
- ควรระวังการใช้ยาอย่างต่อเนื่องโดยเฉพาะอย่างยิ่งในผู้ป่วยที่มีความผิดปกติของตับ ไต
เนื่องจากอาจเกิดการสะสมของการบูรและเกิดพิษได้
- ควรระวังการใช้ ยาในผู้ป่วยที่แพ้ ละอองเกสรดอกไม้
3. ยาหอมนวโกฐ
ยาผง ยาเม็ด ยาผง (รพ.) ยาเม็ด (รพ.)
สูตรตำรับ
ในผงยา 212 กรัม ประกอบด้วย
1. โกฐสอ โกฐเขมา โกฐหัวบัว โกฐเชียง โกฐจุฬาลัมพา โกฐกระดูก โกฐก้านพร้าวโกฐพุงปลา
โกฐชฎามังสี หนักสิ่งละ 4 กรัม
2. เทียนดำ เทียนแดง เทียนขาว เทียนข้าวเปลือก เทียนตาตั๊กแตน เทียนเยาวพาณี
เทียนสัตตบุษย์ เทียนเกล็ดหอย เทียนตากบ หนักสิ่งละ 4 กรัม
3. เปลือกสมุลแว้ง หญ้าตีนนก รากแฝกหอม เปลือกชะลูด หัวเปราะหอม กระลำพัก ขอนดอก
5
3. เปลือกสมุลแว้ง หญ้าตีนนก รากแฝกหอม เปลือกชะลูด หัวเปราะหอม กระลำพัก ขอนดอก
เน้อื ไม้ กฤษณา หนักสิ่งละ 4 กรัม
4. เหง้าขิงแห้ง ดอกดีปลี รากเจตมูลเพลิงแดง เถาสะค้าน รากช้าพลู หนักสิ่งละ 3 กรัม
5. หัวแห้วหมู ลูกกระวาน ดอกกานพลู ดอกจันทน์ ลูกจันทน์ เปลือกอบเชยญวน ลูกผักชีลา
แก่นสน หนักสิ่งละ 4 กรัม
6. แก่นสักขี ลูกราชดัด ลูกสารพัดพิษ แก่นจันทน์เทศ แก่นจันทน์แดง ลูกกระดอม
เถาบอระเพ็ด หนักสิ่งละ 4 กรัม
7. เกสรบัวหลวง ดอกบุนนาค ดอกพิกุล ดอกสารภี ดอกมะลิ หนักสิ่งละ 4 กรัม
8. เนื้อลูกมะขามป้อม เนื้อ ลูกสมอพิเภก รากชะเอมเทศ หนักสิ่งละ 4 กรัม
9. พิมเสน หนัก 1 กรัม
คำแนะนำ
1. แก้ ลมวิงเวียน คลื่นเหียน อาเจียน (ลมจุกแน่นในอก) ในผู้สูงอายุ
2. แก้ ลมปลายไข้ (หลังจากฟื้นไข้ แล้วยังมีอาการ เช่น คลื่นเหียน วิงเวียน เบื่ออาหาร ท้องอืด
และอ่อนเพลีย)
ขนาดและวิธีใช้
ชนิดผง
รับประทานครั้งละ 1 – 2 กรัม ละลายน้ำกระสาย เมื่อมีอาการ ทุก 3 – 4 ชั่วโมง
ไม่ควรเกินวันละ 3 ครั้ง
น้ำกระสายยาที่ใช้
• กรณี แก้ ลมวิงเวียน คลื่นเหียน อาเจียน (ลมจุกแน่นในอก) ในผู้สูงอายุ ใช้ น้ำลูกผักชี (15
กรัม) หรือเทียนดำ (15 กรัม) ต้มเป็นน้ำกระสายยา
• กรณีแก้ ลมปลายไข้ (หลังจากฟื้นไข้ แล้วยังมีอาการ เช่น คลื่นเหียน วิงเวียน เบื่ออาหาร
ท้องอืด อ่อนเพลีย) ใช้ก้านสะเดา (33 ก้าน หรือ 15 กรัม) ลูกกระดอม (7 ลูก หรือ 15 กรัม)
และเถาบอระเพ็ด (7 องคุลี หรือ 15 กรัม) ต้มเป็นน้ำกระสายยา
6
• ถ้าหาน้ำกระสายยาไม่ได้ ให้ใช้น้ำสุกแทน
ชนิดเม็ด
รับประทานครั้งละ 1 – 2 กรัม ทุก 3 – 4 ชั่วโมง เมื่อมีอาการ ไม่ควรเกินวันละ 3 ครั้ง
ข้อห้ามใช้
- ห้ามใช้ ในหญิงตั้งครรภ์ และผู้ที่มีไข้
คำเตือน
- ควรระวังการรับประทานร่วมกับยาในกลุ่มสารกันเลือดเป็นลิ่ม (anticoagulant)
และยาต้านการจับตัวของเกล็ดเลือด (antiplatelets)
- ควรระวังการใช้ ยาในผู้ป่วยที่แพ้ ละอองเกสรดอกไม้
4. ยาหอมแก้ลมวิงเวียน
ยาผง(รพ.) ยาเม็ด(รพ.)
สูตรตำรับ
ในผงยา 225 กรัมประกอบด้วย
1. รากชะเอมเทศ หนัก 32 กรัม แก่นจันทน์เทศ หนัก 24 กรัม
2. ดอกกานพลู โกฐเชียง โกฐหัวบัว รากแฝกหอม เกสรบัวหลวง หนักสิ่งละ 12 กรัม
3. เปลือกสมุลแว้ง หนัก 10 กรัม เปลือกอบเชยญวน เปลือกอบเชยเทศ กฤษณา กระลำพัก
โกฐจุฬาลัมพา โกฐพุงปลา เปลือกชะลูด หนักสิ่งละ 8 กรัม
4. พิมเสน ขอนดอก ดอกบุนนาค ดอกพิกุล ดอกสารภี หนักสิ่งละ 6 กรัม
5. เถามวกแดง 5 กรัม น้ำประสานทองสะตุ แก่นจันทน์แดง หนักสิ่งละ 4 กรัม
คำแนะนำ
แก้ลมวิงเวียน อ่อนเพลีย นอนไม่หลับ
7
ขนาดและวิธีใช้
รับประทานครั้งละ 600 มิลลิกรัม – 1 กรัม ละลายน้ำสุก เมื่อมีอาการ ทุก 3 – 4 ชั่วโมง
ไม่ควรเกินวันละ 3 ครั้ง
คำเตือน
- ควรระวังการรับประทานร่วมกับยาในกลุ่มสารกันเลือดเป็นลิ่ม (anticoagulant)
และยาต้านการจับตัวของเกล็ดเลือด (antiplatelets)
- ควรระวังการใช้ กับผู้ป่วยที่มีประวัติแพ้ เกสรดอกไม้
5. ยาหอมอินทจักร์
ยาผง ยาเม็ด ยาผง (รพ.) ยาเม็ด (รพ.)
สูตรตำรับ
ในผงยา 98 กรัม ประกอบด้วย
เถาสะค้าน รากช้าพลู เหง้าขิง ดอกดีปลี รากเจตมูลเพลิงแดง ลูกผักชีลา โกฐสอ โกฐเขมา
โกฐก้านพร้าว โกฐพุงปลา โกฐจุฬาลัมพา โกฐเชียง โกฐกักกรา โกฐน้ำเต้า โกฐกระดูก เทียนดำ
เทียนขาว เทียนแดง เทียนข้าวเปลือก เทียนเยาวพาณี แก่นจันทน์แดง แก่นจันทน์เทศ
เถามวกแดง เถามวกขาว รากย่านาง เปลือกชะลูด เปลือกอบเชย เปลือกสมุลแว้ง กฤษณา
กระลำพัก เถาบอระเพ็ด ลูกกระดอม กำยาน ขอนดอก ลูกจันทน์ ดอกจันทน์ ลูกกระวาน
ดอกกานพลู ลำพันแดง ดอกสารภี ดอกพิกุล ดอกบุนนาค ดอกจำปา ดอกกระดังงา ดอกมะลิ
ดอกคำไทย แก่นฝางเสน ดีวัว พิมเสน หนักสิ่งละ 2 กรัม
คำแนะนำ
1. แก้ลมบาดทะจิต
2. แก้ คลื่นเหียนอาเจียน
3. แก้ลมจุกเสียด
ขนาดและวิธีใช้
ชนิดผง
รับประทานครั้งละ 1 – 2 กรัม ละลายน้ำกระสายยา ทุก 3 – 4 ชั่วโมง ไม่ควรเกิน วันละ 3 ครั้ง
8
น้ำกระสายยาที่ใช้
• กรณีแก้ลมบาดทะจิต ใช้น้ำดอกมะลิ
• กรณีแก้ คลื่นเหียนอาเจียน ใช้ น้ำลูกผักชี เทียนดำต้ม ถ้าไม่มีใช้ น้ำสุก
• กรณีแก้ลมจุกเสียด ใช้น้ำขิงต้ม
ชนิดเม็ด
รับประทานครั้งละ 1 – 2 กรัม ทุก 3 – 4 ชั่วโมง ไม่ควรเกินวันละ 3 ครั้ง
ข้อห้ามใช้
ห้ามใช้ ในหญิงตั้งครรภ์
คำเตือน
- ควรระวังการรับประทานร่วมกับยาในกลุ่มสารกันเลือดเป็นลิ่ม (anticoagulant)
และยาต้านการจับตัวของเกล็ดเลือด (antiplatelets)
- ควรระวังการใช้ กับผู้ป่วยที่มีประวัติแพ้ เกสรดอกไม้
9
1.2 ยารักษากลุ่มอาการทางระบบทางเดินอาหาร
1.2.1 กลุ่มยาขับลม บรรเทาอาการท้องอืด ท้องเฟ้อ
1. ยาธาตุบรรจบ
ยาแคปซูล ยาผง ยาลูกกลอน ยาแคปซูล (รพ.) ยาผง (รพ.) ยาลูกกลอน (รพ.)
สูตรตำรับ
ในผงยา 104 กรัม ประกอบด้วย
1. เน้อื ลูกสมอไทย หนัก 16 กรัม
2. โกฐก้านพร้าว หนัก 8 กรัม
3. เหง้าขิง โกฐเขมา โกฐพุงปลา โกฐเชียง โกฐสอ เทียนดำ เทียนขาว เทียนสัตตบุษย์
เทียนเยาวพาณี เทียนแดง ลูกจันทน์ ดอกจันทน์ ดอกกานพลู เปลือกสมุลแว้ง
ลูกกระวาน ลูกผักชีลา ใบพิมเสนต้น ดอกดีปลี หัวเปราะหอม การบูร หนักสิ่งละ 4
กรัม
คำแนะนำ
บรรเทาอาการท้องอืด ท้องเฟ้อ
ขนาดและวิธีใช้
ชนิดผง
ผู้ใหญ่
รับประทานครั้งละ 1 กรัม ละลายน้ำกระสายยา วันละ 3 ครั้ง ก่อนอาหาร เมื่อมีอาการ
เด็ก อายุ 6 – 12 ปี
รับประทานครั้งละ 500 มิลลิกรัม ละลายน้ำกระสายยา วันละ 3 ครั้ง ก่อนอาหาร
เมื่อมีอาการ
น้ำกระสายยาที่ใช้
• กรณีแก้ท้องอืด ท้องเฟ้อ ใช้กระเทียม 3 กลีบ
10
• กรณีแก้ท้องอืด ท้องเฟ้อ ใช้กระเทียม 3 กลีบ
ทุบชงน้ำร้อนหรือใช้ใบกะเพราต้มเป็นน้ำกระสายยา
• ถ้าหาน้ำกระสายยาไม่ได้ให้ใช้น้ำสุกแทน
ชนิดลูกกลอน และชนิดแคปซูล
ผู้ใหญ่
รับประทานครั้งละ 1 กรัม วันละ 3 ครั้ง ก่อนอาหาร เมื่อมีอาการ
เด็ก อายุ 6 – 12 ปี
รับประทานครั้งละ 500 มิลลิกรัม วันละ 3 ครั้ง ก่อนอาหาร เมื่อมีอาการ
ข้อห้ามใช้
ห้ามใช้ ในหญิงตั้งครรภ์ และผู้ที่มีไข้
คำเตือน
- ควรระวังการรับประทานร่วมกับยาในกลุ่มสารกันเลือดเป็นลิ่ม (anticoagulant)
และยาต้านการจับตัวของเกล็ดเลือด (antiplatelets)
- ควรระวังการใช้ยาอย่างต่อเนื่อง โดยเฉพาะอย่างยิ่งในผู้ป่วยที่มีความผิดปกติของตับ
ไต เนื่องจากอาจเกิดการสะสมของการบูรและเกิดพิษได้
2. ยาธาตุอบเชย
ยาน้ำ (รพ.)
สูตรตำรับ
ในยาน้ำ 100 มิลลิลิตร ประกอบด้วย
1. เปลือกอบเชยเทศ เปลือกสมุลแว้ง ลูกกระวาน ดอกกานพลู รากชะเอมเทศ
หนักสิ่งละ 800 มิลลิกรัม
2. เกล็ดสะระแหน่การบูร หนักสิ่งละ 50 มิลลิกรัม
คำแนะนำ
11
คำแนะนำ
ขับลม บรรเทาอาการท้องอืด ท้องเฟ้อ
ขนาดและวิธีใช้
รับประทานครั้งละ 15 – 30 มิลลิลิตร วันละ 3 ครั้ง หลังอาหาร
คำเตือน
ควรระวังการใช้ยาอย่างต่อเนื่อง โดยเฉพาะอย่างยิ่งในผู้ป่วยที่มีความผิดปกติของตับ
ไต เนื่องจากอาจเกิดการสะสมของการบูรและเกิดพิษได้
3. ยาเบญจกูล
ยาแคปซูล ยาผง ยาเม็ด ยาลูกกลอน ยาแคปซูล (รพ.) ยาชง (รพ.) ยาเม็ด (รพ.)
สูตรตำรับ
ในผงยา 100 กรัม ประกอบด้วย
ดอกดีปลี รากช้าพลู เถาสะค้าน รากเจตมูลเพลิงแดง เหง้าขิงแห้ง หนักสิ่งละ 20 กรัม
คำแนะนำ
บรรเทาอาการท้องอืด ท้องเฟ้อ
ขนาดและวิธีใช้
ชนิดชง
รับประทานครั้งละ 1.5 – 2 กรัม วันละ 3 ครั้ง หลังอาหาร
ชนิดผง
รับประทานครั้งละ 800 มิลลิกรัม – 1 กรัม วันละ 3 ครั้ง หลังอาหาร
ชนิดลูกกลอน ชนิดเม็ด และชนิดแคปซูล
รับประทานครั้งละ 800 มิลลิกรัม – 1 กรัม วันละ 3 ครั้ง หลังอาหาร
ข้อห้ามใช้
ห้ามใช้ ในหญิงตั้งครรภ์ ผู้ที่มีไข้ และเด็กเล็ก
12
คำเตือน
- ไม่ควรใช้ ยานี้ในฤดูร้อน เนื่องจากอาจทำให้ไฟธาตุกำเริบ
- ไม่ควรรับประทานติดต่อกันนานเกิน 7 วัน
4. ยาประสะกะเพรา
ยาผง ยาเม็ด ยาแคปซูล (รพ.) ยาผง (รพ.) ยาเม็ด (รพ.)
สูตรตำรับ
ในผงยา 92 กรัม ประกอบด้วย
1. ใบกะเพราแดง หนัก 47 กรัม
2. ผิวมะกรูด หนัก 20 กรัม
3. รากชะเอมเทศ มหาหิงคุ์ หนักสิ่งละ 8 กรัม
4. พริกไทยล่อน เหง้าขิง ดอกดีปลี หัวกระเทียม หนักสิ่งละ 2 กรัม
5. เกลือสินเธาว์ หนัก 1 กรัม
คำแนะนำ
บรรเทาอาการท้องอืด ท้องเฟ้อ จุกเสียด
ขนาดและวิธีใช้
ชนิดผงและชนิดเม็ด
เด็ก อายุ 1 – 3 เดือน
รับประทานครั้งละ 100 – 200 มิลลิกรัม
อายุ 4 – 6 เดือน
รับประทานครั้งละ 200 – 300 มิลลิกรัม
อายุ 7 – 12 เดือน
13
อายุ 7 – 12 เดือน
รับประทานครั้งละ 400 – 600 มิลลิกรัม โดยนำยาละลายน้ำกระสายยา
(ทิ้งไว้ ให้ตกตะกอน แล้วใช้ หลอดหยดดูดส่วนน้ำใส) รับประทานวันละ 2 ครั้ง
เช้าและเย็น เมื่อมีอาการ
น้ำกระสายยาที่ใช้
• กรณีแก้ท้องอืด ท้องเฟ้อ ใช้น้ำสุก หรือน้ำใบกะเพราต้ม
• กรณีแก้จุกเสียด ใช้ไพลเผาไฟพอสุก ฝนกับน้ำสุก
ชนิดเม็ด และชนิดแคปซูล
เด็ก อายุ 6 – 12 ปี (รพ.)
รับประทานครั้งละ 1 กรัม วันละ 2 ครั้ง เช้าและเย็น เมื่อมีอาการ
ข้อห้ามใช้
ห้ามใช้ ในหญิงตั้งครรภ์ และผู้ที่มีไข้
5. ยาประสะกานพลู
ยาแคปซูล ยาผง ยาเม็ด ยาผง(รพ.)
สูตรตำรับ
ในผงยา 250 กรัม ประกอบด้วย
1. ดอกกานพลู หนัก 125 กรัม
2. เปลือกซิก หนัก 10 กรัม เหง้าขมิ้นชัน หนัก 8 กรัม เปลือกเพกา เปลือกขี้อ้าย
หนักสิ่งละ 4 กรัม
3. เหง้าขิงแห้ง ดอกดีปลี หนักสิ่งละ 3 กรัม เหง้าไพล รากเจตมูลเพลิงแดง เถาสะค้าน
รากช้าพลู หนักสิ่งละ 2 กรัม พริกไทยล่อน หนักสิ่งละ 1 กรัม เหง้าว่านน้ำ หัวกระชาย
การบูร หนักสิ่งละ 4 กรัม
4. รากแฝกหอม หัวเปราะหอม รากกรุงเขมา ใบกระวาน ลูกกระวาน ลูกผักชีลา
หนักสิ่งละ 4 กรัม ลูกจันทน์ หนักสิ่งละ 8 กรัม
14
หนักสิ่งละ 4 กรัม ลูกจันทน์ หนักสิ่งละ 8 กรัม
5. เทียนดำ เทียนขาว โกฐสอ โกฐกระดูก หนักสิ่งละ 4 กรัม
6. รากข้าวสาร หนัก 8 กรัม รากแจง หนัก 4 กรัม
7. กำมะถันเหลือง หนัก 4 กรัม
คำแนะนำ
บรรเทาอาการปวดท้อง จุกเสียด แน่นเฟ้อจากอาหารไม่ย่อย เนื้องจากธาตุไม่ปกติ
ขนาดและวิธีใช้
ชนิดผง
รับประทานครั้งละ 1 กรัม ละลายน้ำกระสายยา วันละ 3 ครั้ง หลังอาหาร เมื่อมีอาการ
น้ำกระสายยาที่ใช้
• ใช้ไพลเผาไฟพอสุกฝนกับน้ำปูนใสเป็นน้ำกระสาย
• ถ้าหาน้ำกระสายยาไม่ได้ให้ใช้น้ำสุกแทน
ชนิดเม็ด และชนิดแคปซูล
รับประทานครั้งละ 1 กรัม วันละ 3 ครั้ง หลังอาหาร เมื่อมีอาการ
ข้อห้ามใช้
ห้ามใช้ ในหญิงตั้งครรภ์ และผู้ที่มีไข้
คำเตือน
- ควรระวังการใช้ยาอย่างต่อเนื่อง โดยเฉพาะอย่างยิ่งในผู้ป่วยที่มีความผิดปกติของตับ
ไต เนื่องจากอาจเกิดการสะสมของการบูรและเกิดพิษได้
6. ยาประสะเจตพังคี
ยาแคปซูล ยาผง ยาแคปซูล(รพ.) ยาผง(รพ.) ยาเม็ด(รพ.)
15
สูตรตำรับ
ในผงยา 66 กรัม ประกอบด้วย
1. รากเจตพังคี หนัก 33 กรัม
2. เหง้าข่า หนัก 16 กรัม
3. รากระย่อม พริกไทยล่อน เถาบอระเพ็ด หนักสิ่งละ 2 กรัม
4. ดอกจันทน์ ลูกจันทน์ ลูกกระวาน ใบกระวาน ดอกกานพลู รากกรุงเขมา
เนื้อลูกสมอทะเล รากพญารากขาว เปลือกต้นหว้า เกลือสินเธาว์ การบูร หนักสิ่งละ 1
กรัม
คำแนะนำ
แก้กษัยจุกเสียด ขับผายลม
ขนาดและวิธีใช้
ชนิดผง
รับประทานครั้งละ 1 กรัม ละลายน้ำสุก วันละ 2 ครั้ง เช้าและเย็น ก่อนอาหาร
ชนิดเม็ดและชนิดแคปซูล
รับประทานครั้งละ 1 กรัม วันละ 2 ครั้ง เช้าและเย็น ก่อนอาหาร
ข้อห้ามใช้
ห้ามใช้ ในหญิงตั้งครรภ์ และผู้ที่มีไข้
คำเตือน
- ควรระวังการใช้ยาอย่างต่อเนื่อง โดยเฉพาะอย่างยิ่งในผู้ป่วยที่มีความผิดปกติของตับ
ไต เนื่องจากอาจเกิดการสะสมของการบูรและเกิดพิษได้
7. ยามันทธาตุ
ยาผง ยาเม็ด ยาแคปซูล(รพ.) ยาผง(รพ.) ยาเม็ด(รพ.)
สูตรตำรับ
ในผงยา 93 กรัม ประกอบด้วย
1. เหง้ าขิง ลูกเบญกานีหนักสิ่งละ 9 กรัม
2. โกฐสอ โกฐเขมา โกฐหัวบัว โกฐเชียง โกฐจุฬาลัมพา เทียนดำ เทียนแดง เทียนขาว
เทียนข้าวเปลือก เทียนตาตั๊กแตน ลูกผักชีล้อม ลูกผักชีลา หัวกระเทียม
เปลือกสมุลแว้ง เปลือกโมกมัน แก่นจันทน์แดง แก่นจันทน์เทศ ดอกกานพลู ดอกดีปลี
รากช้าพลู เถาสะค้าน รากเจตมูลเพลิงแดง พริกไทยล่อน ลูกจันทน์ การบูร หนักสิ่งละ
16
รากช้าพลู เถาสะค้าน รากเจตมูลเพลิงแดง พริกไทยล่อน ลูกจันทน์ การบูร หนักสิ่งละ
3 กรัม
คำแนะนำ
บรรเทาอาการท้องอืด ท้องเฟ้อ แก้ธาตุไม่ปกติ
ขนาดและวิธีใช้
ชนิดผง
ผู้ใหญ่ รับประทานครั้งละ 1 กรัม
เด็ก อายุ 6 – 12 ปี รับประทานครั้งละ 500 มิลลิกรัม ละลายน้ำสุก วันละ 3 ครั้ง
ก่อนอาหาร
ชนิดเม็ดและ ชนิดแคปซูล
ผู้ใหญ่ รับประทานครั้งละ 1 กรัม วันละ 3 ครั้ง ก่อนอาหาร
เด็ก อายุ 6 – 12 ปี รับประทานครั้งละ 500 มิลลิกรัม วันละ 3 ครั้ง ก่อนอาหาร
ข้อห้ามใช้
- ห้ามใช้ ในเด็กอายุต่ำกว่า 1 ขวบ เนื่องจากเป็นยารสร้อน ทำให้ลิ้ น ปากแสบร้อนได้
- ห้ามใช้ ในหญิงตั้งครรภ์ และผู้ที่มีไข้
คำเตือน
- ควรระวังการรับประทานร่วมกับยาในกลุ่มสารกันเลือดเป็นลิ่ม (anticoagulant)
และยาต้านการจับตัวของเกล็ดเลือด (antiplatelets)
- ควรระวังการใช้ยาอย่างต่อเนื่อง โดยเฉพาะอย่างยิ่งในผู้ป่วยที่มีความผิดปกติของตับ
ไต เนื่องจากอาจเกิดการสะสมของการบูรและเกิดพิษได้
8. ยามหาจักรใหญ่
ยาเม็ด ยาแคปซูล(รพ.) ยาผง(รพ.) ยาเม็ด(รพ.)
สูตรตำรับ
ในผงยา 114 กรัม ประกอบด้วย
1. ใบกระพังโหม หนัก 60 กรัม
2. ยาดำสะตุ หนัก 8 กรัม
3. โกฐสอ โกฐเขมา โกฐพุงปลา โกฐก้านพร้าว โกฐกระดูก เทียนดำ เทียนแดง
เทียนขาว เทียนข้ าวเปลือก เทียนเยาวพาณี เนื้อลูกสมอไทย เนื้อ ลูกสมอพิเภก
เนื้อ ลูกมะขามป้อม ลูกจันทน์ ดอกจันทน์ ลูกกระวาน ดอกกานพลู รากชะเอมเทศ
เมล็ดโหระพา ลูกผักชีลา สารส้มสะตุ เหง้าขมิ้นอ้อย หัวกระเทียม หนักสิ่งละ 2 กรัม
17
คำแนะนำ
1.แก้ลมซาง
2.บรรเทาอาการท้องอืด ท้องเฟ้อ
ขนาดและวิธีใช้
1. แก้ลมซาง
ชนิดผงและชนิดเม็ด
เด็ก อายุ 1 – 5 ขวบ รับประทานครั้งละ 500 มิลลิกรัม – 1.5 กรัม ละลายน้ำสุก
เพิ่มและลดได้ตามส่วน วันละ 2 ครั้ง เช้าและเย็น ก่อนอาหาร
2.บรรเทาอาการท้องอืด ท้องเฟ้อ
ชนิดผงและชนิดเม็ด
เด็ก อายุ 1 – 5 ขวบ รับประทานครั้งละ 500 มิลลิกรัม – 1.5 กรัม ละลายน้ำสุก
เพิ่มและลดได้ตามส่วน วันละ 2 ครั้ง เช้าและเย็น ก่อนอาหาร
ชนิดเม็ดและชนิดแคปซูล
เด็ก อายุ 6 – 12 ปี (รพ.) รับประทานครั้งละ 1.5 กรัม วันละ 2 ครั้ง เช้าและเย็น
ก่อนอาหาร
คำเตือน
- ควรระวังการรับประทานร่วมกับยาในกลุ่มสารกันเลือดเป็นลิ่ม (anticoagulant)
และยาต้านการจับตัวของเกล็ดเลือด (antiplatelets)
- หากรับประทานแล้วมีอาการท้องเสีย ควรหยุดรับประทานยา
9. ยาวิสัมพยาใหญ่
ยาผง
สูตรตำรับ
ในผงยา 108 กรัม ประกอบด้วย
1. ดอกดีปลี หนัก 54 กรัม
2. ลูกผักชีลา ลูกจันทน์ ดอกจันทน์ หนักสิ่งละ 8 กรัม
3. ลูกกระวาน ดอกกานพลู โกฐสอ โกฐเขมา โกฐหัวบัว โกฐเชียง โกฐจุฬาลัมพา
เปลือกอบเชย เปลือกสมุลแว้ ง เนื้อ ลูกสมอเทศ เนื้อ ลูกสมอไทย เหง้าว่านน้ำ
เถาบอระเพ็ด เหง้าขิงแห้ง รากพญารากขาว หนักสิ่งละ 2 กรัม
คำแนะนำ
บรรเทาอาการท้องอืด ท้องเฟ้อ จุกเสียด
18
ขนาดและวิธีใช้
รับประทานครั้งละ 1 กรัม ละลายน้ำสุกหรือผสมน้ำผึ้งปั้นเป็นลูกกลอน ทุก 4 ชั่วโมง
ข้อห้ามใช้
ห้ามใช้ ในหญิงตั้งครรภ์ และผู้ที่มีไข้
คำเตือน
- ควรระวังการรับประทานร่ว มกับยาในกลุ่มสารกันเลือดเป็นลิ่ม (anticoagulant)
และยาต้านการจับตัวของเกล็ดเลือด (antiplatelets)
- ควรระวังการใช้ร่ว มกับยา phenytoin, propranolol, theophylline และ
rifampicin เนอื่ งจากตำรับน้มี ีดอกดีปลีในปริมาณสูง
10. ยาอภัยสาลี
ยาลูกกลอน ยาเม็ด
สูตรตำรับ
ในผงยา 181 กรัม ประกอบด้วย
1. หัศคุณเทศ หนัก 24 กรัม พริกไทยล่อน แก่นจันทน์เทศ หนักสิ่งละ 16 กรัม
รากเจตมูลเพลิงแดง หนัก 12 กรัม
2. หัวบุกรอ หนัก 15 กรัม เนื้อลูกสมอไทย เนื้อ ลูกสมอเทศ หนักสิ่งละ 13 กรัม
3. เทียนแดง หนัก 11 กรัม เทียนข้าวเปลือก หนัก 10 กรัม เทียนตาตั๊กแตน หนัก 9
กรัม เทียนขาว หนัก 8 กรัม
4. โกฐเขมา หนัก 9 กรัม โกฐสอ หนัก 8 กรัม
5. เหง้าว่านน้ำ หนัก 7 กรัม ดอกกานพลู หนัก 4 กรัม ลูกกระวาน หนัก 3 กรัม
ดอกจันทน์ หนัก 2 กรัม ลูกจันทน์ หนัก 1 กรัม
6. ลูกพิลังกาสา หนัก 6 กรัม
คำแนะนำ
บำบัดโรคลม บรรเทาอาการจุกเสียดแน่น
ขนาดและวิธีใช้
รับประทานครั้งละ 1.5 – 2 กรัม วันละ 2 ครั้ง เช้ าและเย็น ก่อนอาหาร
ข้อห้ามใช้
- ห้ามใช้ ในหญิงตั้งครรภ์ และผู้ที่มีไข้
19
คำเตือน
- ควรระวังในการรับประทานร่วมกับยาในกลุ่มสารกันเลือดเป็นลิ่ม (anticoagulant)
และยาต้านการจับตัวของเกล็ดเลือด (antiplatelets)
1.2.2 กลุ่มยาบรรเทาอาการท้องผูก
20
1.2.2 กลุ่มยาบรรเทาอาการท้องผูก
1. ยาถ่ายดีเกลือฝรั่ง
ยาแคปซูล ยาเม็ด
สูตรตำรับ
ในผงยา 117 กรัม ประกอบด้วย
1. ดีเกลือฝรั่ง หนัก 60 กรัม ยาดำสะตุ หนัก 12 กรัม
2. ใบมะกา ใบมะขาม ใบส้มป่อย เนื้อ ในฝักคูน รากขี้กาแดง รากขี้กาขาว รากตองแตก
ฝักส้มป่อย เนื้อ ลูกสมอไทย เนื้อ ลูกสมอดีงู เถาวัลย์เปรียง หนักสิ่งละ 3 กรัม ขี้เหล็กทั้ง
5 หนัก 3 กรัม
3. หัวหอม หนัก 3 กรัม
4. หญ้าไทร ใบไผ่ป่า หนักสิ่งละ 3 กรัม
คำแนะนำ
ใช้ บรรเทาอาการท้องผูก ในผู้ที่ท้องผูกมาก หรือเรื้อรัง ที่ใช้ ยาอื่นแล้วไม่ได้ผล
ขนาดและวิธีใช้
ชนิดเม็ด และชนิดแคปซูล
ครั้งแรก รับประทาน 1 กรัม วันละ 1 ครั้ง ก่อนนอน ถ้าไม่ถ่าย วันต่อไป
รับประทานเพิ่มเป็น 1.5 กรัม แต่ไม่เกิน 2.5 กรัม ต่อวัน (ตามธาตุหนักธาตุเบา)
ข้อห้ามใช้
- ห้ามใช้ ในหญิงตั้งครรภ์ และเด็ก
- ห้ามใช้ในภาวะทางเดินอาหารอุดตัน (gastrointestinal obstruction/ileus)
- ห้ามใช้ ในผู้ป่วยที่มีภาวะผิดปกติเฉียบพลันที่ทางเดินอาหาร (acute gastrointestinal
conditions) เช่น คลื่นไส้ อาเจียน
คำเตือน
- เนื่องจากเป็นยาถ่ายอย่างแรง
ไม่ควรใช้ ยานี้ในผู้ป่วยอ่อนเพลียมากหรือมีภาวะขาดน้ำ
- เมื่อถ่ายแล้ ว ให้เว้ นอย่างน้อย 2 วัน แล้วจึงใช้ ยานี้อีกครั้ง
- ควรระวังการใช้ ยาในผู้สูงอายุ และผู้ป่วยที่มีความผิดปกติของไตหรือตับ
(renal/hepatic impairment) เนื่องจากยามีส่วนประกอบของแมกนเซียม
21
อาการไม่พึงประสงค์
ปวดเสียดท้อง
2. ยาธรณีสันฑะฆาต*
ยาแคปซูล ยาผง ยาเม็ด ยาลูกกลอน ยาแคปซูล(รพ.) ยาผง(รพ.)
สูตรตำรับ
ในผงยา 160 กรัม ประกอบด้วย
1. พริกไทยล่อน หนัก 96 กรัม
2. ยาดำสะตุ หนัก 20 กรัม
3. เนื้อ ลูกสมอไทย มหาหิงคุ์ การบูร หนักสิ่งละ 6 กรัม
4. รงทอง (ประสะ) หนัก 4 กรัม
5. ผักแพวแดง (ทั้งต้น) เนื้อ ลูกมะขามป้อม หนักสิ่งละ 2 กรัม
6. ลูกจันทน์ ดอกจันทน์ ลูกกระวาน ดอกกานพลู เทียนดำ เทียนขาว หัวดองดึง หัวบุก
หัวกลอย หัวกระดาดขาว หัวกระดาดแดง ลูกเร่ว เหง้าขิง รากชะเอมเทศ
รากเจตมูลเพลิงแดง โกฐกระดูก โกฐเขมา โกฐน้ำเต้า หนักสิ่งละ 1 กรัม
คำแนะนำ
แก้เถาดาน ท้องผูก
ขนาดและวิธีใช้
ชนิดผง
รับประทานครั้งละ 500 มิลลิกรัม – 1 กรัม ละลายน้ำสุกหรือผสมน้ำผึ้ง
ปั้นเป็นลูกกลอน วันละ 1 ครั้ง ก่อนอาหารเช้าหรือก่อนนอน
ชนิดเม็ด ชนิดลูกกลอน และชนิดแคปซูล
รับประทานครั้งละ 500 มิลลิกรัม – 1 กรัม วันละ 1 ครั้ง ก่อนอาหารเช้าหรือก่อนนอน
ข้อห้ามใช้
- ห้ามใช้ ในหญิงตั้งครรภ์ ผู้ที่มีไข้ และเด็ก
คำเตือน
- ควรระวังการรับประทานร่ว มกับยาในกลุ่มสารกันเลือดเป็นลิ่ม (anticoagulant)
และยาต้านการจับตัวของเกล็ดเลือด (antiplatelets)
- ควรระวังการใช้ยาอย่างต่อเนื่อง โดยเฉพาะอย่างยิ่งในผู้ป่วยที่มีความผิดปกติของตับ
ไต เนื่องจากอาจเกิดการสะสมของการบูรและเกิดพิษได้
22
ไต เนื่องจากอาจเกิดการสะสมของการบูรและเกิดพิษได้
- ควรระวังการใช้ ร่วมกับยา phenytoin, propranolol, theophylline และ
rifampicin เนอื่ งจากตำรับน้มี ีพริกไทยในปริมาณสูง
- ควรระวังการใช้ ในผู้สูงอายุ
1.2.3 กลุ่มยาบรรเทาอาการแก้ท้องเสีย
23
1.2.3 กลุ่มยาบรรเทาอาการแก้ท้องเสีย
1. ยาธาตุบรรจบ*
ยาแคปซูล ยาผง ยาลูกกลอน ยาแคปซูล(รพ.) ยาผง(รพ.) ยาลูกกลอน(รพ.)
สูตรตำรับ
ในผงยา 104 กรัม ประกอบด้วย
1. เนื้อลูกสมอไทย หนัก 16 กรัม
2. โกฐก้านพร้าว หนัก 8 กรัม
3. เหง้าขิง โกฐเขมา โกฐพุงปลา โกฐเชียง โกฐสอ เทียนดำ เทียนขาว เทียนสัตตบุษย์
เทียนเยาวพาณี เทียนแดง ลูกจันทน์ ดอกจันทน์ ดอกกานพลู เปลือกสมุลแว้ง
ลูกกระวาน ลูกผักชีลา ใบพิมเสนต้น ดอกดีปลี หัวเปราะหอม การบูร หนักสิ่งละ 4
กรัม
คำแนะนำ
บรรเทาอาการอุจจาระธาตุพิการ ท้องเสียชนิดที่ไม่เกิดจากการติดเชื้อ เช่น
อุจจาระไม่เป็นมูก หรือมีเลือดปนและท้องเสียชนิดที่ไม่มีไข้
ขนาดและวิธีใช้
ชนิดผง
ผู้ใหญ่
รับประทานครั้งละ 1 กรัม ละลายน้ำกระสายยา วันละ 3 ครั้ง ก่อนอาหาร เมื่อมีอาการ
เด็ก อายุ 6 – 12 ปี
รับประทานครั้งละ 500 มิลลิกรัม ละลายน้ำกระสายยา วันละ 3 ครั้ง ก่อนอาหาร
เมื่อมีอาการ
น้ำกระสายยาที่ใช้
• กรณีบรรเทาอาการอุจจาระธาตุพิการ ท้องเสียชนิดที่ไม่เกิดจากการติดเชื้อ
ใช้เปลือกแคหรือเปลือกสะเดา หรือเปลือกลูกทับทิมต้ม
แทรกกับน้ำปูนใสเป็นน้ำกระสายยา
• ถ้าหาน้ำกระสายยาไม่ได้ให้ใช้น้ำสุกแทน
ชนิดลูกกลอน และชนิดแคปซูล
ผู้ใหญ่
รับประทานครั้งละ 1 กรัม วันละ 3 ครั้ง ก่อนอาหาร เมื่อมีอาการ
เด็ก อายุ 6 – 12 ปี
รับประทานครั้งละ 500 มิลลิกรัม วันละ 3 ครั้ง ก่อนอาหาร เมื่อมีอาการ
24
ข้อห้ามใช้
- ห้ามใช้ ในหญิงตั้งครรภ์ และผู้ที่มีไข้
คำเตือน
- ควรระวังการรับประทานร่วมกับยาในกลุ่มสารกันเลือดเป็นลิ่ม (anticoagulant)
และยาต้านการจับตัวของเกล็ดเลือด (antiplatelets)
- ควรระวังการใช้ยาอย่างต่อเนื่อง โดยเฉพาะอย่างยิ่งในผู้ป่วยที่มีความผิดปกติของตับ
ไต เนื่องจากอาจเกิดการสะสมของการบูรและเกิดพิษได้
- ในกรณีท้องเสียชนิดที่ไม่เกิดจากการติดเชื้อ ใช้ ไม่เกิน 1 วัน หากอาการไม่ดีขึ้น
ควรปรึกษาแพทย์
2. ยาเหลืองปิดสมุทร
ยาเม็ด ยาแคปซูล(รพ.) ยาผง(รพ.) ยาเม็ด(รพ.)
สูตรตำรับ
ในผงยา 90 กรัม ประกอบด้วย
1. เหง้าขมิ้นชัน หนัก 30 กรัม
2. ชันย้อย ครั่ง สีเสียดเทศ เปลือกสีเสียดไทย ใบเทียน ใบทับทิม หัวแห้วหมู
เหง้าขมิ้นอ้อย เปลือกเพกา รากกล้วยตีบ หัวกระเทียมคั่ว ดอกดีปลี หนักสิ่งละ 5 กรัม
คำแนะนำ
บรรเทาอาการท้องเสียชนิดที่ไม่เกิดจากการติดเชื้อ เช่น อุจจาระไม่เป็นมูก
หรือมีเลือดปนและท้องเสียชนิดที่ไม่มีไข้
ขนาดและวิธีใช้
ชนิดผงและชนิดเม็ด
ผู้ใหญ่
รับประทานครั้งละ 1 กรัม ละลายน้ำกระสายยา ทุก 3 – 5 ชั่วโมง เมื่อมีอาการ
เด็ก
อายุ 3 – 5 เดือน รับประทานครั้งละ 200 มิลลิกรัม
อายุ 6 – 12 เดือน รับประทานครั้งละ 300 – 400 มิลลิกรัม
อายุ 1 – 5 ขวบ รับประทานครั้งละ 500 – 700 มิลลิกรัม
อายุ 6 – 12 ปี รับประทานครั้งละ 800 มิลลิกรัม – 1 กรัม
ละลายน้ำกระสายยา ทุก 3 – 5 ชั่วโมง เมื่อมีอาการ
น้ำกระสายยาที่ใช้
• ใช้น้ำเปลือกลูกทับทิมหรือเปลือกแคต้ม แทรกกับน้ำปูนใสเป็นน้ำกระสายยา
25
• ใช้น้ำเปลือกลูกทับทิมหรือเปลือกแคต้ม แทรกกับน้ำปูนใสเป็นน้ำกระสายยา
สำหรับเด็กเล็กให้บดผสมกับน้ำกระสายยา ใช้รับประทานหรือกวาดก็ได้
• ถ้าหาน้ำกระสายยาไม่ได้ ให้ใช้น้ำสุกแทน
ชนิดเม็ดและชนิดแคปซูล
เด็ก อายุ 6 – 12 ปี
รับประทานครั้งละ 800 มิลลิกรัม – 1 กรัม เมื่อมีอาการ
ผู้ใหญ่ (รพ.)
รับประทานครั้งละ 1 กรัม ทุก 3 – 5 ชั่วโมง เมื่อมีอาการ
คำเตือน
ใช้ ไม่เกิน 1 วัน หากอาการไม่ดีขึ้น ควรปรึกษาแพทย์
1.2.4 กลุ่มยาบรรเทาริดสีดวงทวารหนัก
26
1.2.4 กลุ่มยาบรรเทาริดสีดวงทวารหนัก
1. ยาผสมเพชรสังฆาต
ยาแคปซูล ยาแคปซูล(รพ.)
สูตรตำรับ
สูตรที่ 1
ในผงยา 100 กรัม ประกอบด้วย
เถาเพชรสังฆาต หนัก 70 กรัม รากอัคคีทวาร หนัก 20 กรัม โกฐน้ำเต้าหนัก 10 กรัม
สูตรที่ 2
ในผงยา 85 กรัม ประกอบด้วย
เถาเพชรสังฆาต หนัก 50 กรัม กะเม็ง (ทั้งต้น) หนัก 15 กรัม โกฐน้ำเต้า หัวกระชาย
หนักสิ่งละ 10 กรัม
คำแนะนำ
สูตรที่ 1
บรรเทาอาการริดสีดวงทวารหนัก
สูตรที่ 2
บรรเทาอาการริดสีดวงทวารหนัก
ขนาดและวิธีใช้
สูตรที่ 1
รับประทานครั้งละ 1.2 กรัม วันละ 3 ครั้ง หลังอาหารทันที
สูตรที่ 2
บรรเทาอาการริดสีดวงทวารหนักรับประทานครั้งละ 500 มิลลิกรัม – 1 กรัม วันละ 3
ครั้ง หลังอาหารทันที
คำเตือน
สูตรที่ 1
- ควรระวังการใช้ ยาในหญิงตั้งครรภ์และให้นมบุตร
สูตรที่ 2
- ควรระวังการใช้ ยาในหญิงตั้งครรภ์และให้นมบุตร
27
อาการไม่พึงประสงค์
สูตรที่ 1
ท้องเสีย
สูตรที่ 2
ท้องเสีย มวนท้อง
2. ยาริดสีดวงมหากาฬ
ยาเม็ด ยาลูกกลอน ยาแคปซูล(รพ.)
สูตรตำรับ
ในผงยา 110 กรัม ประกอบด้วย
1. มดยอบคั่ว หนัก 5 กรัม
2. ขอบชะนางแดง (ทั้งต้น) ขอบชะนางขาว (ทั้งต้น) หนักสิ่งละ 5 กรัม
3. โกฐกักกรา โกฐสอ โกฐจุฬาลำพา โกฐก้านพร้าว โกฐพุงปลา หนักสิ่งละ 5 กรัม
4. เทียนดำ เทียนแดง เทียนขาว เทียนข้าวเปลือก เทียนตาตั๊กแตน หนักสิ่งละ 5 กรัม
5. แก่นสนเทศ ลูกจันทน์ ดอกจันทน์ เถาสะค้าน เปลือกสมุลแว้ง ดอกดีปลี
พริกไทยล่อน เหง้าขิง เปลือกอบเชยเทศ หนักสิ่งละ 5 กรัม
คำแนะนำ
บรรเทาอาการริดสีดวงทวารหนัก
ขนาดและวิธีใช้
รับประทานครั้งละ 800 มิลลิกรัม – 1 กรัม วันละ 3 ครั้ง ก่อนอาหาร
คำเตือน
- ควรระวังการรับประทานร่วมกับยาในกลุ่มสารกันเลือดเป็นลิ่ม (anticoagulant)
และยาต้านการจับตัวของเกล็ดเลือด (antiplatelets)
- ควรระวังการใช้ ยาในหญิงตั้งครรภ์และให้นมบุตร
28
1.3 ยารักษากลุ่มอาการทางสูติศาสตร์-นรีเวชวิทยา
1. ยาประสะไพล
ยาแคปซูล ยาผง ยาเม็ด ยาลูกกลอน ยาแคปซูล(รพ.) ยาผง(รพ.) ยาลูกกลอน(รพ.)
สูตรตำรับ
ในผงยา 162 กรัม ประกอบด้วย
1. เหง้าไพล หนัก 81 กรัม
2. ผิวมะกรูด เหง้าว่านน้ำ หัวกระเทียม หัวหอม พริกไทยล่อน ดอกดีปลี เหง้าขิง
เหง้าขมิ้นอ้อย เทียนดำ เกลือสินเธาว์ หนักสิ่งละ 8 กรัม
3. การบูร หนัก 1 กรัม
คำแนะนำ
1. ระดูมาไม่สม่ำเสมอหรือมาน้อยกว่าปกติ
2. บรรเทาอาการปวดประจำเดือน
3. ขับน้ำคาวปลาในหญิงหลังคลอดบุตร
ขนาดและวิธีใช้
กรณีระดูมาไม่สม่ำเสมอหรือมาน้อยกว่าปกติ
ชนิดผง
รับประทานครั้งละ 1 กรัม ละลายน้ำสุก วันละ 3 ครั้ง ก่อนอาหาร เป็นเวลา 3 – 5 วัน
เมื่อระดูมา ให้หยุดรับประทาน
ชนิดแคปซูล ชนิดเม็ด ชนิดลูกกลอน
รับประทานครั้งละ 1 กรัม วันละ 3 ครั้ง ก่อนอาหาร เป็นเวลา 3 – 5 วัน เมื่อระดูมา
ให้หยุดรับประทาน
กรณีปวดประจำเดือน
ในกรณีที่มีอาการปวดประจำเดือนเป็นประจำ ให้รับประทานยา
ก่อนมีประจำเดือน 2 – 3 วันไปจนถึงวันแรกและวันที่สองที่มีประจำเดือน
ชนิดผง
รับประทานครั้งละ 1 กรัม ละลายน้ำสุก วันละ 3 ครั้ง ก่อนอาหาร
ชนิดแคปซูล ชนิดเม็ด ชนิดลูกกลอน
รับประทานครั้งละ 1 กรัมวันละ 3 ครั้ง ก่อนอาหาร
กรณีขับน้ำคาวปลาในหญิงหลังคลอดบุตร
ชนิดผง
รับประทานครั้งละ 1 กรัม ละลายน้ำสุก วันละ 3 ครั้ง ก่อนอาหาร
ให้รับประทานจนกว่าน้ำคาวปลาจะหมด แต่ไม่เกิน 15 วัน
29
ให้รับประทานจนกว่าน้ำคาวปลาจะหมด แต่ไม่เกิน 15 วัน
ชนิดลูกกลอน ชนิดเม็ด ชนิดแคปซูล
รับประทานครั้งละ 1 กรัม วันละ 3 ครั้ง ก่อนอาหาร ให้รับประทานจนกว่าน้ำคาวปลาจะหมด
แต่ไม่เกิน 15 วัน
ข้อห้ามใช้
- ห้ามใช้ ในหญิงตกเลือดหลังคลอด หญิงตั้งครรภ์ และผู้ที่มีไข้
- ห้ามรับประทานในหญิงที่มีระดูมากกว่าปกติ เพราะจะทำให้มีการขับระดูออกมามากขึ้น
คำเตือน
- ควรระวังการใช้ยาอย่างต่อเนื่อง โดยเฉพาะอย่างยิ่งในผู้ป่วยที่มีความผิดปกติของ
ตับ ไต เนื่องจากอาจเกิดการสะสมของการบูรและเกิดพิษได้
- กรณีระดูมาไม่สม่ำเสมอหรือมาน้อยกว่าปกติ ไม่ควรใช้ติดต่อกันนานเกิน 1 เดือน
- กรณีขับน้ำคาวปลาในหญิงหลังคลอดบุตร ไม่ควรใช้ติดต่อกันนานเกิน 15 วัน
2. ยาปลูกไฟธาตุ*
ยาแคปซูล(รพ.) ยาลูกกลอน(รพ.)
สูตรตำรับ
ในผงยา 100 กรัม ประกอบด้วย
1. พริกไทยล่อน หนัก 50 กรัม
2. ดอกดีปลี รากช้าพลู ผักแพวแดง (ทั้งต้น) เถาสะค้าน เหง้าขิงแห้ง ลูกผักชีล้อม เหง้าว่านน้ำ
หัวแห้วหมู ผิวมะกรูด ลูกพิลังกาสา หนักสิ่งละ 5 กรัม
คำแนะนำ
กระตุ้นน้ำนม กระจายเลือดลมในหญิงหลังคลอด
ขนาดและวิธีใช้
รับประทานครั้งละ 500 มิลลิกรัม – 1.5 กรัม วันละ 3 ครั้ง ก่อนอาหาร
ข้อห้ามใช้
ห้ามใช้ ในหญิงตกเลือดหลังคลอด หญิงตั้งครรภ์ และผู้ที่มีไข้
คำเตือน
- ควรระวังการใช้ ร่วมกับยา phenytoin, propranolol, theophylline และ rifampicin
30
- ควรระวังการใช้ ร่วมกับยา phenytoin, propranolol, theophylline และ rifampicin
เนื่องจากตำรับนี้มี พริกไทยในปริมาณสูง
อาการไม่พึงประสงค์
แสบร้อนยอดอก
3. ยาไฟประลัยกัลป์
ยาแคปซูล ยาผง ยาเม็ด ยาแคปซูล(รพ.) ยาผง(รพ.) ยาเม็ด(รพ.)
สูตรตำรับ
ในผงยา 71 กรัม ประกอบด้วย
1. รากเจตมูลเพลิงแดง สารส้มสะตุ แก่นแสมทะเล ผิวมะกรูด การบูร หนักสิ่งละ 6 กรัม
2. เหง้าขมิ้น อ้อย เหง้ากระทือ เหง้าข่า เหง้าไพล เปลือกมะรุม หนักสิ่งละ 5 กรัม
3. พริกไทยล่อน เหง้าขิง ดอกดีปลี หัวกระเทียม หนักสิ่งละ 4 กรัม
คำแนะนำ
ขับน้ำคาวปลาในเรือนไฟ ช่วยให้มดลูกเข้าอู่
ขนาดและวิธีใช้
ชนิดผง
รับประทานครั้งละ 1 กรัม ละลายน้ำสุก วันละ 3 ครั้ง ก่อนอาหาร
ให้รับประทานจนกว่าน้ำคาวปลาจะหมด แต่ไม่เกิน 15 วัน
ชนิดเม็ด และชนิดแคปซูล
รับประทานครั้งละ 1 กรัม วันละ 3 ครั้ง ก่อนอาหาร
ให้รับประทานจนกว่าน้ำคาวปลาจะหมด แต่ไม่เกิน 15 วัน
ข้อห้ามใช้
- ห้ามใช้ ในหญิงตกเลือดหลังคลอด หญิงตั้งครรภ์ และผู้ที่มีไข้
- ห้ามใช้ ในหญิงที่ผ่าคลอด เนื่องจากทำให้แผลหายช้ า
คำเตือน
- ควรระวังการใช้ยาอย่างต่อเนื่อง โดยเฉพาะอย่างยิ่งในผู้ป่วยที่มีความผิดปกติของตับ ไต
เนื่องจากอาจเกิดการสะสมของการบูรและเกิดพิษได้
4. ยาไฟห้ากอง
31
4. ยาไฟห้ากอง
ยาผง ยาแคปซูล(รพ.) ยาผง(รพ.) ยาเม็ด(รพ.)
สูตรตำรับ
ในผงยา 100 กรัม ประกอบด้วย
รากเจตมูลเพลิงแดง เหง้าขิง พริกไทยล่อน สารส้มสะตุ ฝักส้มป่อย หนักสิ่งละ 20 กรัม
คำแนะนำ
ขับน้ำคาวปลาในเรือนไฟ ช่วยให้มดลูกเข้าอู่
ขนาดและวิธีใช้
ชนิดผง
รับประทานครั้งละ 1 – 1.5 กรัม ละลายน้ำสุก วันละ 3 ครั้ง ก่อนอาหาร
ให้รับประทานจนกว่าน้ำคาวปลาจะหมด แต่ไม่เกิน 15 วัน
ชนิดเม็ดและชนิดแคปซูล
รับประทานครั้งละ 1 – 1.5 กรัม วันละ 3 ครั้ง ก่อนอาหาร
ให้รับประทานจนกว่าน้ำคาวปลาจะหมด แต่ไม่เกิน 15 วัน
ข้อห้ามใช้
- ห้ามใช้ ในหญิงตกเลือดหลังคลอด หญิงตั้งครรภ์ และผู้ที่มีไข้
- ห้ามใช้ หญิงที่ผ่าคลอด เนื่องจากทำให้แผลหายช้ า
5. ยาเลือดงาม
ยาแคปซูล(รพ.) ยาผง(รพ.)
สูตรตำรับ
ในผงยา 102 กรัม ประกอบด้วย
1. เหง้าขิงแห้ง ตะไคร้บ้าน (ลำต้น) สะระแหน่(ทั้งต้น) เหง้ากระชาย เหง้ากระทือ ผิวมะกรูด
ใบมะนาว รากและใบกะเพรา หัวกระเทียม เปลือกเพกา โกฐจุฬาลัมพา ช้าพลู (ทั้งต้น)
ลูกเร่วหอม ลูกจันทน์ ดอกกานพลู ดอกดีปลี เหง้าไพล พริกไทยล่อน รากเจตมูลเพลิงแดง
รากชะเอมเทศ หนักสิ่งละ 5 กรัม
2. พิมเสน การบูร หนักสิ่งละ 1 กรัม
คำแนะนำ
บรรเทาอาการปวดประจำเดือน ช่วยให้ประจำเดือนมาเป็นปกติ แก้มุตกิด
ขนาดและวิธีใช้
32
ขนาดและวิธีใช้
ชนิดผง
รับประทานครั้งละ 1 – 2 กรัม ละลายน้ำสุก วันละ 3 ครั้ง ก่อนอาหาร
ชนิดแคปซูล
รับประทานครั้งละ 1 – 2 กรัม วันละ 3 ครั้ง ก่อนอาหาร
ข้อห้ามใช้
- ห้ามใช้ ในหญิงตกเลือดหลังคลอด หญิงตั้งครรภ์ และผู้ที่มีไข้
คำเตือน
ควรระวังการใช้ยาอย่างต่อเนื่อง โดยเฉพาะอย่างยิ่งในผู้ป่วยที่มีความผิดปกติของตับ ไต
เนื่องจากอาจเกิดการสะสมของการบูรและเกิดพิษได้
6. ยาสตรีหลังคลอด
ยาต้ม(รพ.)
สูตรตำรับ
ในยา 130 กรัม ประกอบด้วย
1. แก่นแกแล แก่นขนนุ ว่านชักมดลูก แก่นฝางเสน เถาสะค้าน รากเจตมูลเพลิงแดง ดอกดีปลี
โกฐเชียง เถากำแพงเจ็ดชั้น หนักสิ่งละ 10 กรัม
2. พริกไทยล่อน รากช้าพลู ดอกคำฝอย ดอกมะลิ ดอกพิกุล ดอกบุนนาค ดอกสารภี
เกสรบัวหลวง หนักสิ่งละ 5 กรัม
คำแนะนำ
ขับน้ำคาวปลา บำรุงเลือด ช่วยให้มดลูกเข้าอู่เร็วในหญิงหลังคลอด
ขนาดและวิธีใช้
นำยาใส่น้ำพอ ท่วม ต้มด้วยไฟปานกลาง นานครึ่งชั่วโมง นำเฉพาะส่วนน้ำมารับประทาน
ครั้งละ 250 มิลลิลิตร วันละ 3 ครั้ง ก่อนอาหาร หรือดื่มแทนน้ำ
รับประทานติดต่อกัน 1 สัปดาห์หรือจนกว่าน้ำคาวปลาจะหมด แต่ไม่เกิน 15 วัน
ข้อห้ามใช้
- ห้ามใช้ ในหญิงตกเลือดหลังคลอด หญิงตั้งครรภ์ และผู้ที่มีไข้
คำเตือน
33
คำเตือน
- ควรระวังในการรับประทานร่วมกับยาในกลุ่มสารกันเลือดเป็นลิ่ม (anticoagulant)
และยาต้านการจับตัวของเกล็ดเลือด (antiplatelets)
- ควรระวังการใช้ ยาในผู้ป่วยที่แพ้ ละอองเกสรดอกไม้
34
1.4 ยาแก้ไข้
1. ยาเขียวหอม
ยาผง ยาเม็ด(รพ.) ยาผง(รพ.)
สูตรตำรับ
ในผงยา 90 กรัม ประกอบด้วย
ใบพิมเสน ใบผักกระโฉม ใบหมากผู้ ใบหมากเมีย ใบสันพร้าหอม รากแฝกหอม หัวเปราะหอม
แก่นจันทน์ขาวหรือจันทร์ชะมด แก่นจันทน์แดง ว่านกีบแรด ว่านร่อนทอง เนระพูสี พิษนาศน์
มหาสดำ ดอกพิกุล ดอกบุนนาค ดอกสารภี เกสรบัวหลวง หนักสิ่งละ 5 กรัม
คำแนะนำ
1. บรรเทาอาการไข้ ร้อนในกระหายน้ำ
2. แก้พิษหัด พิษอีสุกอีใส (บรรเทาอาการไข้จากหัดและอีสุกอีใส)
ขนาดและวิธีใช้
ชนิดผง
ผู้ใหญ่
รับประทานครั้งละ 1 กรัม ละลายน้ำกระสายยา ทุก 4 – 6 ชั่วโมง เมื่อมีอาการ
เด็ก อายุ 6 – 12 ปี
รับประทานครั้งละ 500 มิลลิกรัม ละลายน้ำกระสายยา
ทุก 4 – 6 ชั่วโมง เมื่อมีอาการ
น้ำกระสายยาที่ใช้
• กรณีบรรเทาอาการไข้ ร้อนในกระหายน้ำ ใช้น้ำสุก หรือน้ำดอกมะลิ เป็นน้ำกระสายยา
• กรณีแก้ พิษหัด พิษอีสุกอีใส ละลายน้ำรากผักชีต้ม เป็นน้ำกระสายยาทั้งรับประทาน
และชโลม
หมายเหตุ
การชโลมใช้ยาผงละลายน้ำ 1 ต่อ 3 แล้วชโลม (ประพรม) ทั่วตามตัวบริเวณที่ตุ่มใสยังไม่
ชนิดเม็ด
ผู้ใหญ่
รับประทานครั้งละ 1 กรัม ทุก 4 – 6 ชั่วโมง เมื่อมีอาการ
เด็ก อายุ 6 – 12 ปี
รับประทานครั้งละ 500 มิลลิกรัม ทุก 4 – 6 ชั่วโมง เมื่อมีอาการ
คำเตือน
- ควรระวังการใช้ ยาในผู้ป่วยที่แพ้ ละอองเกสรดอกไม้
35
- ควรระวังการใช้ ยาในผู้ป่วยที่แพ้ ละอองเกสรดอกไม้
- ไม่แนะนำให้ใช้ ในผู้ที่สงสัยว่าเป็นไข้ เลือดออก เนื่องจากอาจบดบังอาการของไข้ เลือดออก
- หากใช้ ยาเป็นเวลานานเกิน 3 วัน แล้วอาการไม่ดีขึ้น ควรปรึกษาแพทย์
2. ยาจันทน์ลีลา
ยาแคปซูล ยาผง ยาเม็ด ยาแคปซูล(รพ.) ยาผง(รพ.) ยาเม็ด(รพ.)
สูตรตำรับ
ในผงยา 99 กรัม ประกอบด้วย
โกฐสอ โกฐเขมา โกฐจุฬาลัมพา แก่นจันทน์ขาวหรือจันทร์ชะมด แก่นจันทน์แดง ลูกกระดอม
เถาบอระเพ็ด รากปลาไหลเผือก หนักสิ่งละ 12 กรัม พิมเสน หนัก 3 กรัม
คำแนะนำ
บรรเทาอาการไข้ตัวร้อน ไข้เปลี่ยนฤดู
ขนาดและวิธีใช้
ชนิดผง
ผู้ใหญ่
รับประทานครั้งละ 1 – 2 กรัม ละลายน้ำสุก ทุก 3 – 4 ชั่วโมง เมื่อมีอาการ
เด็ก อายุ 6 – 12 ปี
รับประทานครั้งละ 500 มิลลิกรัม – 1 กรัม ละลายน้ำสุก ทุก 3 – 4 ชั่วโมง เมื่อมีอาการ
ชนิดเม็ด และชนิดแคปซูล
ผู้ใหญ่
รับประทานครั้งละ 1 – 2 กรัม ทุก 3 – 4 ชั่วโมง เมื่อมีอาการ
เด็ก อายุ 6 – 12 ปี
รับประทานครั้งละ 500 มิลลิกรัม – 1 กรัม ทุก 3 – 4 ชั่วโมง เมื่อมีอาการ
คำเตือน
- ไม่แนะนำให้ใช้ ในผู้ที่สงสัยว่าเป็นไข้ เลือดออก เนื่องจากอาจบดบังอาการของไข้ เลือดออก
- หากใช้ ยาเป็นเวลานานเกิน 3 วัน แล้ วอาการไม่ดีขึ้น ควรปรึกษาแพทย์
3. ยาประสะจันทน์แดง
ยาแคปซูล ยาผง ยาเม็ด ยาแคปซูล(รพ.) ยาผง(รพ.) ยาเม็ด(รพ.)
สูตรตำรับ
ในผงยา 64 กรัม ประกอบด้วย
36
ในผงยา 64 กรัม ประกอบด้วย
1. แก่นจันทน์แดง หนัก 32 กรัม
2. รากเหมือดคน รากมะปรางหวาน รากมะนาว หัวเปราะหอม โกฐหัวบัว แก่นจันทน์เทศ
แก่นฝางเสน หนักสิ่งละ 4 กรัม
3. เกสรบัวหลวง ดอกบุนนาค ดอกสารภี ดอกมะลิ หนักสิ่งละ 1 กรัม
คำแนะนำ
บรรเทาอาการไข้ตัวร้อน (ไข้พิษ) แก้ร้อนในกระหายน้ำ
ขนาดและวิธีใช้
ชนิดผง
ผู้ใหญ่
รับประทานครั้งละ 1 กรัม ละลายน้ำกระสายยา ทุก 3 – 4 ชั่วโมง
เด็ก อายุ 6 – 12 ปี
รับประทานครั้งละ 500 มิลลิกรัม ละลายน้ำกระสายยา ทุก 3 – 4 ชั่วโมง
น้ำกระสายที่ใช้
ใช้น้ำสุก หรือน้ำดอกมะลิ
ชนิดเม็ด และชนิดแคปซูล
ผู้ใหญ่
รับประทานครั้งละ 1 กรัม ทุก 3 – 4 ชั่วโมง
เด็ก อายุ 6 – 12 ปี
รับประทานครั้งละ 500 มิลลิกรัม ทุก 3 – 4 ชั่วโมง
คำเตือน
- ควรระวังการใช้ ยาในผู้ป่วยที่แพ้ ละอองเกสรดอกไม้
- ไม่แนะนำให้ใช้ ในผู้ที่สงสัยว่าเป็นไข้ เลือดออก เนอื่ งจากอาจบดบังอาการของไข้ เลือดออก
- กรณีบรรเทาอาการไข้ ร้อนในกระหายน้ำ หากใช้ ยาเป็นเวลานานเกิน 3 วันแล้วอาการไม่ดีขึ้น
ควรปรึกษาแพทย์
4. ยาประสะเปราะใหญ่
ยาผง ยาเม็ด ยาแคปซูล(รพ.) ยาผง(รพ.) ยาเม็ด(รพ.)
สูตรตำรับ
ในผงยา 80 กรัม ประกอบด้วย
1. หัวเปราะหอม หนัก 40 กรัม
2. โกฐสอ โกฐเขมา โกฐหัวบัว โกฐเชียง โกฐจุฬาลัมพา เทียนดำ เทียนแดง เทียนขาว
เทียนข้าวเปลือก เทียนตาตั๊กแตน ลูกจันทน์ ดอกจันทน์ ลูกกระวาน ดอกกานพลู
37
เทียนข้าวเปลือก เทียนตาตั๊กแตน ลูกจันทน์ ดอกจันทน์ ลูกกระวาน ดอกกานพลู
แก่นจันทน์เทศ แก่นจันทน์แดง ดอกบุนนาค ดอกสารภี ดอกพิกุล เกสรบัวหลวง หนักสิ่งละ 2
กรัม
คำแนะนำ
ถอนพิษไข้ตานซางสำหรับเด็ก
ขนาดและวิธีใช้
ชนิดผงและชนิดเม็ด
เด็ก อายุ 1 – 5 ปี
รับประทานครั้งละ 500 มิลลิกรัม – 1 กรัม ละลายน้ำกระสายยา ทุก 3 – 4 ชั่วโมง
น้ำกระสายยาที่ใช้
• น้ำดอกไม้เทศหรือน้ำสุก
ชนิดเม็ดและชนิดแคปซูล
เด็ก อายุ 6 – 12 ปี (รพ.)
รับประทานครั้งละ 1 กรัม ทุก 3 – 4 ชั่วโมง
คำเตือน
- ควรระวังในการรับประทานร่วมกับยาในกลุ่มสารกันเลือดเป็นลิ่ม (anticoagulant) และ
ยาต้านการจับตัวของเกล็ดเลือด (antiplatelets)
- ควรระวังการใช้ ยาในผู้ป่วยที่แพ้ ละอองเกสรดอกไม้
- ไม่แนะนำให้ใช้ ในผู้ที่สงสัยว่าเป็นไข้ เลือดออก เนอื่ งจากอาจบดบังอาการของไข้ เลือดออก
- หากใช้ ยาเป็นเวลานานเกิน 3 วัน แล้ วอาการไม่ดีขึ้น ควรปรึกษาแพทย์
5. ยามหานิลแท่งทอง
ยาเม็ด ยาแคปซูล(รพ.) ยาผง(รพ.) ยาเม็ด(รพ.)
สูตรตำรับ
ในผงยา 103 กรัม ประกอบด้วย
1. เนื้อ ในเมล็ดสะบ้ามอญ (สุม) หวายตะค้า (สุม) เมล็ดมะกอก (สุม) ลูกมะคำดีควาย (สุม)
ถ่านไม้สัก แก่นจันทน์แดง แก่นจันทน์เทศ ใบพิมเสน ใบย่านาง หมึกหอม หนักสิ่งละ 10 กรัม
2. เบี้ยจั่นคั่วให้เหลือง 3 กรัม
คำแนะนำ
1. แก้ไข้กาฬ หัด อีสุกอีใส (บรรเทาอาการไข้จากไข้กาฬ หัด และอีสุกอีใส)
2. แก้ร้อนในกระหายน้ำ
38
ขนาดและวิธีใช้
ชนิดผง
ผู้ใหญ่
รับประทานครั้งละ 1.5 – 2 กรัม ละลายน้ำสุก วันละ 2 ครั้ง เช้าและเย็น ก่อนอาหาร
เด็ก อายุ 6 – 12 ปี
รับประทานครั้งละ 500 มิลลิกรัม – 1 กรัม ละลายน้ำสุก วันละ 2 ครั้ง เช้าและเย็น
ก่อนอาหาร
ชนิดเม็ดและชนิดแคปซูล
ผู้ใหญ่
รับประทานครั้งละ 1.5 – 2 กรัม วันละ 2 ครั้ง เช้าและเย็น ก่อนอาหาร
เด็ก อายุ 6 – 12 ปี
รับประทานครั้งละ 500 มิลลิกรัม – 1 กรัม วันละ 2 ครั้ง เช้าและเย็น ก่อนอาหาร
คำเตือน
- ไม่แนะนำให้ใช้ ในผู้ที่สงสัยว่าเป็นไข้ เลือดออก เนื่องจากอาจบดบังอาการของไข้ เลือดออก
- หากใช้ ยาเป็นเวลานานเกิน 3 วัน แล้วอาการไม่ดีขึ้น ควรปรึกษาแพทย์
6. ยาห้าราก
ยาแคปซูล ยาผง ยาเม็ด
สูตรตำรับ
ในผงยา 100 กรัม ประกอบด้วย
รากย่านาง รากคนทา รากมะเดื่อชุมพร รากชิงชี่ รากไม้เท้ายายม่อม หนักสิ่งละ 20 กรัม
คำแนะนำ
บรรเทาอาการไข้
ขนาดและวิธีใช้
ชนิดผง
ผู้ใหญ่
รับประทานครั้งละ 1 – 1.5 กรัม ละลายน้ำสุก วันละ 3 ครั้ง ก่อนอาหาร เมื่อมีอาการ
เด็ก อายุ 6 – 12 ปี
รับประทานครั้งละ 500 มิลลิกรัม – 1 กรัม ละลายน้ำสุก วันละ 3 ครั้ง ก่อนอาหาร
เมื่อมีอาการ
ชนิดเม็ด และชนิดแคปซูล
ผู้ใหญ่
39
ผู้ใหญ่
รับประทานครั้งละ 1 – 1.5 กรัม วันละ 3 ครั้ง ก่อนอาหาร เมื่อมีอาการ
เด็ก อายุ 6 – 12 ปี
รับประทานครั้งละ 500 มิลลิกรัม – 1 กรัม วันละ 3 ครั้ง ก่อนอาหาร เมื่อมีอาการ
คำเตือน
- ไม่แนะนำให้ใช้ ในผู้ที่สงสัยว่าเป็นไข้ เลือดออก เนื่องจากอาจบดบังอาการของไข้ เลือดออก
- หากใช้ ยาเป็นเวลานานเกิน 3 วัน แล้ว อาการไม่ดีขึ้น ควรปรึกษาแพทย์
- ไม่แนะนำให้ใช้ในหญิงที่มีไข้ทับระดูหรือไข้ระหว่างมีประจำเดือน